Marktberichten

Joachim Govertsz. Camphuysen (1601/2-1659) versus Pieter Jansz. Saenredam (1596-1665) en Pieter Brueghel II als de Andy Warhol van de Oude Meester markt - een verslag van de Londense veilingen van Oude Meesters in juli 2012

donderdag 19 jul 2012

Toegegeven: Joachim Govertsz. Camphuysen behoort niet tot de grote meesters van de 17e eeuw en Pieter Jansz. Saenredam nu net wel, maar het lijkt absurd dat een zeer charmant landschapje van de eerste schilder bij Sotheby’s vorige week voor een bescheiden £18.000 werd afgehamerd(noot 1), terwijl het sinds 1898 niet meer geziene 'Gezicht op Assendelft' uit 1634 door Pieter Jansz. Saenredam(noot 2) bij Christie’s vorige week voor maar liefst £3.3 miljoen werd verkocht. Beide werken bieden immers precies die leuke pittoreske details, die een Hollands schilderij uit de eerste helft van de 17e eeuw zo aantrekkelijk maken. Bij de Camphuysen is dat de man die zijn vrouw op zijn rug heeft genomen om haar met droge voeten over het wassende water heen te brengen; in de Seanredam is dat het schitterende detail van de man die met belangstelling kennis neemt van de aankondigingen aan de muur van het stadhuis midden in Assendelft. En dat pittoreske zit dan natuurlijk vooral in de verkleining van de figuren ten opzichte van hun omgeving.

De tegenstelling Camphuysen/Saenredam bevestigt de trend in de huidige Oude Meester markt. En die trend is dat alles draait om 'ontdekkingen', maar ook om de manier waarop je een schilderij in de markt zet. Marketing dus! In dat verband verdient Christie’s alle lof voor een schitterende catalogus, waarin de herontdekte Saenredam - let’s face it! het is 'gewoon' een vroeg werk van de schilder - wordt beschreven als het enige stadsgezicht in het oeuvre van de schilder en waarin wordt uitgelegd dat Saenredam dat gezicht toen al geheel op de meetkundige schaal van zijn geboortedorp baseerde, zoals hij dat ook in zijn kerkgezichten deed. Een dergelijke precisie kan Joachim Camphuysen inderdaad niet worden toegedicht. Een prachtig verhaal dat zichzelf heeft terugbetaald!

Joachim Camphuysen, Landschap, gesigneerd, olie op paneel, 39 x 64 cm

Pieter Jansz. Saenredam, Gezicht op Assendelft, gesigneerd en gedateerd 1634, olie op paneel, 36,2 x 49,2 cm

Uniciteit - of in ieder geval de schijn van uniciteit (het zogenaamde laatste kans gevoel) - speelt in de markt van vandaag een grote rol. Of het nu om John Constable gaat, of om de Rembrandt uit de verzameling van Pieter Dreesmann - het mechanisme van de markt draait om het mobiliseren van dat ultieme gevoel van potentiële kopers dat zij juist deze kans moeten grijpen. Maar die kopers willen ook begrijpen en houden zich daarom steeds meer bezig met optellen en aftrekken, zo lijkt het!

Bij het schilderij 'The Lock' door John Constable werd door Christie’s daarom met nadruk over de Stour Series van de kunstenaar gesproken, waarin het ter veiling aangeboden schilderij - afkomstig uit de Thyssen Bornemisza verzameling(noot 3) - inderdaad de vijfde in die serie was. Het belang van de serie door Constable is evident, vooral omdat hij elk van de schilderijen met series oliestudies voorbereidde, om het gewenste effect van zon en wind te bereiken. 'The Lock' was daarom vanuit technisch oogpunt al iets geweldigs om in het origineel te zien. Bijna sculpturaal is hier de verf opgebracht, waarbij Constable beslist ook een paletmes moet hebben gebruikt.

Het serie-effect, bekend uit de markt voor hedendaagse kunst, speelt de grootste rol in de huidige waardering voor Pieter Brueghel II. Het schilderij van de 'Bruiloftsdans in de openlucht', gesigneerd en gedateerd 1625 (lot 40 in de veiling bij Christie’s op 3 juli 2012) werd daarom niet voor niets vergezeld van de zin: “one of the last signed and dated versions of this composition”.

Pieter Brueghel II, Zomer, gesigneerd en gedateerd 1623, olie op paneel, 73 x 104,1 cm

Het 'Zomerlandschap' (lot 41 in dezelfde veiling) wordt besproken als: “One of only two known works on this scale”. Het resultaat voor beide schilderijen mag er wezen: ruim £1.500.000 voor de ‘Bruiloft in de openlucht’ en ruim £2.200.000 voor het 'Zomerlandschap'.

Tenslotte: series en uniciteit als de sleutels tot de markt hebben natuurlijk alles te maken met prestige. En ook al schrijven de kranten steeds maar weer dat de markt van dit moment draait om topstukken, dan wordt daarmee eenvoudigweg ‘prestigestukken’ bedoeld. Het schilderij 'La Columbine' door een navolger van Leonardo (lot 108, Christie’s veiling van 4 juli 2012) had exact die Leonardo-achtige mysterieuze kwaliteit, waardoor het in het vervolg als prestigestuk verder kan leven. Daar moest dan ook een hoge prijs uitkomen: ruim €1.000.000.

Navolger Leonardo da Vinci, La Columbine, olie op paneel, 68 x 50,8 cm

Noten :
1. Het schilderij werd eerder geveild bij Sotheby’s Londen, op 9 juli 1998, lot 149 en bracht toen £50.000 op.
2. Op de veiling van 19 februari 1898, lot 66, had dezelfde Saenredam slechts een bedrag van 5 guinees opgebracht.
3. Baron Thyssen Bornemisza had dit schilderij als lot 128 op de veiling van 14 november 1990 bij Sotheby’s in Londen gekocht voor een bedrag £10.780.000.